C.IULI CAESARIS DE BELLO GALLICO III
Syntactical Compendium
for Book 3 of Caesar's Gallic Wars
1. CUI rei parum diligenter ab iis erat provisum,
2. CUIUS rei sunt longe peritissimi Aquitani,
3. CUIUS se amicitiae devovisset
4. CUM ab horâ fere quartâ usque ad solis occasum pugnaretur.
5. CUM ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset,
6. CUM ALII fossas complerent, ALII \multis telis coniectis\ defensores (vallo munitionibusque) depellerent, auxiliaresque, [quibus (ad pugnam) non multum Crassus confidebat,] \lapidibus telisque subministrandis\ et \(ad aggerem) caespitibus comportandis\ /speciem atque opinionem pugnantium/ praeberent,
7. CUM Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset,
8. CUM dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset,
9. CUM ei rei nullum reperiretur auxilium,
10. CUM ex alto se aestus incitavisset,
11. CUM funes [qui antemnas (ad malos) destinabant] comprehensi adductique erant,
12. CUM hic in duas partes flumine divideretur,
13. CUM iam amplius horis sex continenter pugnaretur,
14. CUM iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent,
15. CUM in Aquitaniam pervenisset,
16. CUM in Italiam proficisceretur Caesar,
17. CUM intellegeret
18. CUM intellegeret ^omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari,^ ^omnes autem homines naturâ libertati studere^ et ^condicionem servitutis odisse,^ prius quam plures civitates conspirarent,
19. CUM ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent,
20. CUM item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ^ex loco superiore missa^ non frustra acciderent,
21. CUM NEQUE /opus hibernorum/ munitionesque ^plene essent perfectae^ NEQUE (de frumento reliquoque commeatu) ^satis esset provisum^] [quod \deditione facta\ \obsidibusque acceptis\ nihil (de bello) timendum existimaverat,]
22. CUM NEQUE opus hibernorum munitionesque ^plene essent perfectae^ NEQUE de frumento reliquoque commeatu ^satis esset provisum^
23. CUM omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret,
24. CUM omnis ^Gallicis navibus^ spes in velis armamentisque consisteret,
25. CUM primum per anni tempus potuit,
26. CUM primum possit,
27. CUM saevire ventus coepisset et se vento dedissent,
28. CUM singulas binae ac ternae naves circumsteterant,
29. CUM Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus \adulescentulo duce\ efficere possent
30. CUM sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos \omnibus cupientibus\ ad hostium castra contendit.
31. CUM tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur NEQUE subsidio veniri NEQUE commeatus supportari \interclusis itineribus\ possent, \prope iam desperata salute\ non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut \impedimentis relictis\ \eruptione facta\ isdem itineribus quibus eo pervenissent
32. CUM Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque \productis copiis\ pugnandi potestatem faceret,
33. His CUM funes qui antemnas ad malos destinabant
34. Ibi CUM ALII fossas complerent, ALII \multis telis coniectis\ defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat,
35. DUM haec in Venetis geruntur,
36. ETSI prope exacta iam aestas erat,
37. ETSI propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant,
38. NE \hac parte neglecta\ reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur.
39. NE ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur.
40. NE ex hostium castris conspici possent,
41. NE quis ^inermibus imprudentibusque militibus^ ab latere impetus fieri posset,
42. PROPTEREA QUOD multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt,
43. QUA nostri milites facile superabant,
44. QUAE ad usum navium pertinent
45. QUAE contra eas regiones posita est,
46. QUAE defecerant,
47. QUAE erat caesa
48. QUAE ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat,
49. QUAE ferebant onera
50. QUAE praesidio castris relictae intritae ab labore erant,
51. QUAE proelio contendissent,
52. QUAE sunt civitates Galliae provinciae ^finitimae his regionibus,^
53. QUAE ubi convenit ac primum ab hostibus visa est,
54. QUAM a maioribus acceperint
55. QUAM ab iis sit concessum
56. QUAM Gallis concesserat,
57. QUAM plane (ab his) videri aut [/quid rei/ gereretur] cognosci posset.
58. QUAM plurimas possunt
59. QUAM rationem pugnae insisterent.
60. QUANTUM in se facinus admisissent
61. QUAS a Caesare acceperat
62. QUAS constituissent
63. QUAS diximus
64. QUAS ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat,
65. QUAS in convalle in insidiis conlocaverant,
66. QUAS supra ostendimus,
67. QUEM AD MODUM oppida defenderent
68. QUEM numerum barbarorum ad castra venisse constabat
69. QUI ^eo mari uti^ consuerunt
70. QUI ^proximi flumini Rheno^ sunt,
71. QUI a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent.
72. QUI appellatur Octodurus
73. QUI auxilio a Belgis arcessiti dicebantur,
74. QUI classi praeerat,
75. QUI commeatûs petendi causa missi erant,
76. QUI eam manum distinendam curet.
77. QUI ex fuga evaserant,
78. QUI impendêrent
79. QUI in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent,
80. QUI in spem potiundorum castrorum venerant
81. QUI summam imperii tenebat,
82. QUI summam imperii teneret,
83. QUI ubi pro perfuga ad eos venit,
84. QUI unâ cum Quinto Sertorio ^omnes annos^ fuerant ^summamque scientiam rei militaris habere^ existimabantur.
85. QUI, \eo interfecto\ [cuius~ se ~amicitiae devovisset], mortem recusaret
86. QUIBUS angustiis ipse Caesar a Venetis prematur
87. QUIBUS eo ventum erat
88. QUIBUS fossas Romanorum compleant,
89. QUIBUS singulae naves erant attributae,
90. ex QUIBUS exercitum magnasque copias coegerat;
91. in QUIBUS aliquid consilii aut dignitatis fuit
92. QUID agerent
93. QUID fieret
94. QUID fieri velit
95. QUID fieri vellet
96. QUID hostes consilii caperent
97. QUID rei gereretur
98. QUIN proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur.
99. QUIN pugnâ decertaret.
100. quo diligenitius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur.
101. QUO facilius vada ac decessum aestûs excipere possent;
102. QUO magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant,
103. QUO plurimum valebant,
104. QUO se reciperent
105. QUO ventus ferebat,
106. QUOD (cum /tanta multitudine hostium/), praesertim \eo absente\ [qui /summam imperii/ teneret,] nisi aequo loco aut \oportunitate aliqua data\ legato dimicandum non existimabat.
107. QUOD (per eos) suos~ se ~obsides, [quos Crasso dedissent,] recuperaturos existimabant.
108. QUOD (propter /iniquitatem loci/), [cum ipsi (ex montibus) (in vallem) decurrerent et tela coicerent,] NE primum QUIDEM impetum suum posse sustineri existimabant.
109. QUOD \deditione facta\ \obsidibusque acceptis\ nihil de bello timendum existimaverat,
110. QUOD \omni Gallia pacatâ\ Morini Menapiique supererant,
111. QUOD \rursus minuente aestu\ naves in vadis adflictarentur.
112. QUOD ^eas quoque nationes adire^ et ^regiones cognoscere^ volebat,
113. QUOD ^saepius fortunam temptare^ Galba nolebat
114. QUOD auctores belli esse nolebant,
115. QUOD bis accidit ^semper horarum duodecim spatio,^
116. QUOD diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant;
117. QUOD est magis veri simile,
118. QUOD ET naves habent Veneti plurimas, quibus ^in Britanniam navigare^ consuerunt,
119. QUOD fere libenter homines id [quod volunt] credunt.
120. QUOD hiems suberat,
121. QUOD in his locis inopia frumenti erat,
122. QUOD influit in Oceanum,
123. QUOD intellegebant maximas nationes, [quae proelio contendissent,] pulsas superatasque esse,
124. QUOD ipse aberat longius;
125. QUOD iter (per Alpes), [quo (magno cum periculo) (magnisque cum portoriis) mercatores ire consuerant,] patefieri volebat.
126. QUOD iussi sunt
127. QUOD legionem neque eam plenissimam \detractis cohortibus duabus\ et \compluribus singillatim, [qui (commeatûs petendi causa) missi erant,] absentibus\ ^(propter paucitatem) despiciebant;^
128. QUOD multum naturâ loci confidebant.
129. QUOD nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset,
130. QUOD nostrae naves tempestatibus detinebantur
131. QUOD plerumque in spe victoriae accidere consuevit,
132. QUOD postquam barbari fieri animadverterunt,
133. QUOD suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos NON SOLUM itinerum causa SED ETIAM perpetuae possessionis causa culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant.
134. QUOD tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium ^regi velis non satis commode^ posse arbitrabantur.
135. QUOD ubi auditum est,
136. QUOD ubi Crassus animadvertit,
137. QUOD volunt
138. EO MAGIS QUOD in conspectu Caesaris atque omnis exercitûs res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latêre posset;
139. navium QUOD ubique fuerat
140. SIMUL QUOD [quantum (in se) facinus admisissent] intellegebant, legatos, [quod nomen (ad omnes nationes) sanctum inviolatumque semper fuisset,] retentos (ab se) et (in vincula) coniectos,
141. QUORUM haec est condicio,
142. QUORUM se amicitiae dediderint;
143. QUOS auxilii causa secum habebat.
144. QUOS Crasso dedissent,
145. QUOS illi soldurios appellant,
146. QUOS tenent ipsi,
147. SI \eruptione factâ\ extremum auxilium experirentur.
148. SI opus esse arbitraretur,
149. SI per vim navibus flumen transire conentur,
150. SI propter inopiam rei frumentariae Romani ^se recipere coepissent,^
151. SI quando magnitudine operis forte superati, \extruso mari aggere ac molibus\ atque \his oppidi moenibus adaequatis\, ^suis fortunis desperare^ coeperant, \magno numero navium adpulso\, cuius rei summam facultatem habebant,
152. SI quid his (per vim) accidat,] AUT eundem casum unâ ferant AUT sibi mortem consciscant;
153. SI quid his per vim accidat,
154. SI velit ^suos recuperare,^
155. UBI bellum gesturi essent
156. UBI Caesarem primum bellum gesturum constabat,
157. UBI constiterat
158. UBI diligentiâ nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt,
159. UBI intellexit frustra tantum laborem sumi NEQUE hostium fugam \captis oppidis\ reprimi NEQUE iis noceri posse,
160. UBI omnes idem sentire intellexit,
161. UBI paucis ante annis L.Valerius Praeconinus legatus \exercitu pulso\ interfectus esset
162. UNDE erat propinquus despectus in mare,
163. UNDE L.Manlius proconsul \impedimentis amissis\ profugisset,
164. UT \explorata victoria\,
165. UT \impedimentis relictis\ \eruptione facta\ isdem itineribus [quibus eo pervenissent] (ad salutem) contenderent.
166. UT |posita (in extremis lingulis promunturiisque)| NEQUE ^pedibus aditum^ haberent,
167. UT ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus,
168. UT ante dictum est,
169. UT diximus
170. UT erat imperatum,
171. UT iam NON SOLUM hostibus in contemptionem Sabinus veniret, SED ETIAM nostrorum militum vocibus non nihil carperetur;
172. UT magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent,
173. UT NE unum QUIDEM nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent.
174. UT NEQUE ex inferiore loco satis commode tela adigi possent ET missa a Gallis gravius acciderent.
175. UT omnia contra opinionem acciderent,
176. UT omnibus (in vita) commodis unâ (cum iis) fruantur [quorum~ se ~amicitiae dediderint;]
177. UT perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram pervenirent,
178. UT quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretur,
179. UT se ex loco movere non possent.
180. UT subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent:
181. UT sunt Gallorum subita et repentina consilia,
182. UT una celeritate et pulsu remorum praestaret,
183. seque in deditionem UT recipiat
184. vix UT ^iis rebus [quas constituissent] conlocandis atque administrandis^ tempus daretur,
185. UT, [cum omnis ^Gallicis navibus^ spes (in velis armamentisque) consisteret,] \his ereptis\ /omnis usus navium/ uno tempore eriperetur.
186. UT, [cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent,] ET tempestatem ferrent facilius ET (in vadis) consisterent tutius ET (ab aestu) relictae
187. UTI ad hostes transeat,
188. UTI eâdem deditionis condicione uteretur
189. UTI in his locis legionem hiemandi causa conlocaret.
190. UTI opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium ^diutius sub pellibus^ milites contineri non possent.
191. arma UTI capiant et ad castra contendant.
1. iter (per Alpes), [quo (magno cum periculo) (magnisque cum portoriis) mercatores ire consuerant,] patefieri VOLEBAT.
2. opus esse ARBITRARETUR
3. frumentumque eo comportari IUSSISSET,]
4. CERTIOR FACTUS EST (ex /ea parte vici/), [quam Gallis concesserat,] omnes noctu discessisse^ ^montesque [qui impendêrent] (a /maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum/) teneri.^
5. NE primum QUIDEM impetum suum posse sustineri EXISTIMABANT.
6. suos (ab se~) liberos ~abstractos /obsidum nomine/ DOLEBANT,
7. Romanos NON SOLUM (itinerum causa) SED ETIAM (perpetuae possessionis causa) /culmina Alpium/ occupare conari et /ea loca finitimae provinciae/ adiungere SIBI PERSUASUM HABEBANT
8. deditione facta obsidibusque acceptis nihil (de bello) timendum EXISTIMAVERAT
9. quem Nervico proelio compluribus~ confectum [esse] ~vulneribus DIXIMUS
10. unam esse /spem salutis/DOCENT,
11. quem numerum barbarorum/ (ad castra) venisse
12. alio~ se (in hiberna) ~consilio venisse MEMINERAT,
13. aliis occurrisse rebus VIDEBAT,
14. pacatam Galliam EXISTIMARET
15. suos~ se ~obsides, [quos Crasso dedissent,] recuperaturos EXISTIMABANT
16. CONIURANT nihil nisi (communi consilio) acturos /eundemque~/ omnes /~fortunae exitum/ esse laturos,
17. INTELLEGEBANT, legatos, [quod nomen (ad omnes nationes) sanctum inviolatumque semper fuisset,] retentos (ab se) et (in vincula) coniectos
18. ^(Pedestria~) esse (~itinera) concisa aestuariis, ^ ^navigationem impeditam (propter /inscientiam locorum/ /paucitatemque portuum/)^ SCIEBANT,
19. neque nostros exercitûs (propter /inopiam frumenti/) diutius (apud se) morari posse CONFIDEBANT;
20. ac iam [ut omnia (contra opinionem) acciderent,] tamen se plurimum navibus posse [PERSPICIEBANT]
21. Romanos NEQUE /ullam facultatem~/ habere /~navium,/ NEQUE /eorum locorum~/ [ubi bellum gesturi essent] /~vada, portus, insulas/ novisse [PERSPICIEBANT]
22. longe aliam esse navigationem (in concluso mari) atque (in vastissimo atque apertissimo Oceano) PERSPICIEBANT.
23. Caesarem primum bellum gesturum CONSTABAT,
24. sibi idem licere ARBITRARENTUR
25. INTELLEGERET omnes fere Gallos novis rebus studere(ad bellum) mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines naturâ libertati studere^ et ^condicionem servitutis odisse^
26. partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum PUTAVIT.^
27. /tantas tempestates Oceani/ /tantosque impetus ventorum/ sustineri ac /tanta onera navium/ ^regi velis non satis commode^ posse ARBITRABANTUR.
28. INTELLEXIT frustra tantum laborem sumi NEQUE /hostium fugam/ \captis oppidis\ reprimi NEQUE iis noceri posse,]
29. STATUIT expectandam classem.
30. ^Rostro enim noceri^ non posse COGNOVERANT
31. quod fieri ANIMADVERTERUNT
32. vindicandum STATUIT
33. (cum /tanta multitudine hostium/), praesertim \eo absente\ [qui /summam imperii/ teneret,] nisi aequo loco aut \oportunitate aliqua data\ legato dimicandum non EXISTIMABAT.
34. quid fieri DOCET, neque longius abesse [quin proxima nocte Sabinus clam (ex castris) exercitum educat et (ad Caesarem) (auxilii ferendi causa) proficiscatur.]
35. CONCLAMANT/occasionem negotii bene gerendi/ amittendam non esse: (ad castra) iri oportere.
36. INTELLEGERET(in iis locis) sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L.Valerius Praeconinus legatus \exercitu pulso\ interfectus esset atque [unde L.Manlius proconsul \impedimentis amissis\ profugisset,non mediocrem sibi diligentiam adhibendam INTELLEGEBAT
37. (in sua virtute) /totius Aquitaniae salutem/ positam PUTARENT,
38. /diligentiâ nostrorum/ nihil his rebus profici posse INTELLEXERUNT
39. quod oppidum ET naturâ loci ET manû munitum paucis diebus [quibus eo ventum erat] expugnatum
40. ANIMADVERTIT,] suas copias (propter exiguitatem) non facile diduci,^ ^hostem ET vagari ET vias obsidere ET castris /satis praesidii/ relinquere,^ (ob eam causam) minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, (in dies) /hostium numerum/ augeri,non cunctandum EXISTIMAVIT quin pugnâ decertaret.
41. omnes idem sentire INTELLEXIT,
42. (propter multitudinem et /veterem belli gloriam/ /paucitatemque nostrorum/) se tuto dimicaturos EXISTIMABANT
43. tutius esse ARBITRABANTUR\obsessis viis\ \commeatu intercluso\ (sine vulnere) victoriâ potiri,
44. impeditos (in agmine) et (sub sarcinis) infirmiores animo adoriri COGITABANT
45. /OMNIUM VOCES/ AUDIRENTUR expectari diutius non oportere quin (ad castra) iretur
46. RENUNTIAVERUNT non eâdem esse diligentiâ (ab decumana porta) castra munîta facilemque aditum habere
47. quid fieri VELLET
48. quae (ex Aquitania Cantabrisque) convenisse CONSTABAT,
49. ARBITRATUS id bellum celeriter confici posse
50. INTELLEGEBANT maximas nationes, [quae proelio contendissent,] pulsas superatasque esse,
A /finibus Allobrogum/ et lacu Lemanno et flumine Rhodano A /maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum/ A barbaris A Belgis A Caesare A Crasso A Gallis A maioribus A nostris A Venetis AB /agri culturâ/ et cotidiano labore AB /ea parte munitionis/ AB aestu AB decumana porta AB ducibus AB ea parte AB exercitu AB his AB horâ fere quartâ AB hostibus AB iis AB imo AB labore AB latere AB se
AD /hostium castra/ AD /quarum initium silvarum/ AD /usum navium/ AD /vallum castrorum/ AD aggerem vineasque AD aggerem AD arma AD bella suscipienda AD bellum AD Caesarem AD calamitates ferendas AD castra AD consilium AD Crassum AD eas [quas diximus] munitiones AD eas civitates AD eos AD eum AD exercitum AD extremum casum AD extremum AD Galbam AD hiemandum AD hoc consilium AD hostem AD hostes AD hunc modum AD id bellum AD malos AD negotium conficiendum AD omnes nationes AD P.Crassum AD pugnam AD pugnandum AD quamvis vim et contumeliam perferendam AD salutem AD se colligendos armandosque AD suam sententiam AD summas Alpes AD terram AD utrumque latus usque AD /solis occasum/ quem AD modum
APUD eos APUD se
auxilii CAUSA auxilii ferendi CAUSA commeatûs petendi CAUSA frumenti CAUSA hiemandi CAUSA itinerum CAUSA perpetuae possessionis CAUSA
CONTRA eas regiones CONTRA eum CONTRA opinionem
CUM /tanta multitudine hostium/ CUM cohortibus legionariis duodecim et /magno numero equitatûs/ CUM DC devotis CUM equitatu CUM his navibus CUM his CUM iis copiis CUM iis CUM legione duodecimâ et /parte equitatûs/ CUM legione septimâ CUM legionibus tribus CUM Quinto Sertorio CUM reliquis /eius legionis cohortibus/ CUM T.Silio CUM Viridovice magna CUM /hominum multitudine/ magna CUM auctoritate magnisque CUM portoriis magno CUM periculo
DE /Sabini victoriâ/ DE bello DE frumento reliquoque commeatu DE navali pugnâ DE pace ea DE causa eâdem DE causâ omnibus DE causis aliquot DE causis Quibus DE rebus
EX /ea parte vici/ EX /hominum milibus amplius triginta,/ EX /hostium castris/ EX /milium L numero/ EX /omnibus partibus silvae/ EX agris EX alto EX Aquitania Cantabrisque EX barbaris navibus EX Britannia EX castris EX castris EX concilio EX fuga EX Gallia EX his nationibus EX iis EX inferiore loco EX itinere EX labore EX loco superiore EX loco superiore EX loco EX montibus EX omni numero EX omnibus partibus EX Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus EX portu EX provincia EX pugna EX quibus EX robore EX suis aliâ EX /parte oppidi/ EX ^pedalibus (in altitudinem) trabibus^
IN /conspectu Caesaris atque omnis exercitûs/ IN /fines Venellorum/ IN /fines Vocatium et Tarusatium/ IN /flumine Ligeri/ IN /hostium castris/ IN /magno impetu maris/ atque aperto IN /Sotiatium fines/ IN /spe victoriae/ IN /spem potiundorum castrorum/ IN /vico Veragrorum/ IN agmine IN Allobroges IN Alpibus IN altitudinem IN Andibus IN Aquitaniam IN Aquitaniam IN armis IN Aulercis Lexoviisque IN Britanniam IN castra IN concluso mari IN contemptionem IN convalle IN Coriosolites IN deditionem IN dies IN duas partes IN ea libertate IN eam partem IN eam rem IN Esuvios IN extremis lingulis promunturiisque IN finitimas civitates IN fugam IN Gallia IN Galliam IN hiberna IN hibernis IN his locis IN his locis IN hostium naves IN iis locis IN iis IN Illyricum IN insidiis IN Italiam IN itinere IN mare IN mediam aciem IN Nantuates IN Nantuates, Veragros Sedunosque IN Nantuatibus IN nostros IN Oceanum IN officio IN opere IN oppida IN oppidum IN primis IN provinciam IN proxima oppida IN quibus IN quos IN reliquum tempus IN se IN silvas IN sua virtute IN Treveros IN unum locum IN vadis IN valle IN vallem IN vallum IN vastissimo atque apertissimo Oceano IN velis armamentisque IN Venellos, Coriosolites Lexoviosque IN Venetiam IN Venetis IN Venetos IN Venetos IN vincula IN virtute IN virtute IN vita NE IN locis QUIDEM superioribus Quo IN consilio quo IN numero
INTER se INTRA munitiones suas
OB eam causam
PER /anni tempus/ PER Alpes PER eos PER exploratores PER munitiones PER suos principes PER vim PER vim
POST deditionem
PRAETER opinionem
PRO /loci naturâ/ PRO /magnitudine periculi/ PRO /vi tempestatum/ PRO funibus PRO perfuga PRO vallo PRO velis
PROPTER /iniquitatem loci/ PROPTER /inopiam frumenti/ PROPTER /inopiam lini/ atque /eius usûs inscientiam/ PROPTER /inopiam rei frumentariae/ PROPTER /inscientiam locorum/ /paucitatemque portuum/ PROPTER altitudinem PROPTER ea PROPTER exiguitatem PROPTER multitudinem et /veterem belli gloriam/ /paucitatemque nostrorum/ PROPTER paucitatem PROPTER paucitatem
SINE imperatore SINE reliquis legionibus SINE vulnere
SUB corona SUB pellibus SUB sarcinis
1. secundis aliquot proeliis factis
2. /castellisque compluribus eorum/ expugnatis
3. missis (ad eum) undique legatis
4. obsidibusque datis
5. pace facta
6. non magna adiecta planitie
7. detractis cohortibus duabus
8. compluribus singillatim, [qui (commeatûs petendi causa) missi erant,] absentibus
9. His nuntiis acceptis
10. deditione facta
11. obsidibusque acceptis
12. consilio celeriter convocato
13. interclusis itineribus
14. prope iam desperata salute
15. impedimentis relictis
16. eruptione facta
17. hoc reservato (ad extremum) consilio
18. Brevi spatio interiecto
19. signo dato
20. languidioribusque nostris
21. eruptione factâ
22. convocatis centurionibus
23. dato signo
24. omnibus portis eruptione facta
25. commutata fortuna
26. plus tertia parte interfecta
27. omnibus hostium copiis fusis
28. armisque exutis
29. Quo proelio facto
30. /omnibus eius vici aedificiis/ incensis
31. nullo hoste prohibente aut iter demorante
32. His rebus gestis
33. superatis Belgis
34. expulsis Germanis
35. victis (in Alpibus) Sedunis
36. inîta hieme
37. paucis portibus interiectis
38. celeriter missis legatis (per suos principes)
39. His rebus celeriter administratis
40. cognito Caesaris adventu
41. His inîtis consiliis
42. datis obsidibus
43. hac parte neglecta
44. rursus minuente aestu
45. extruso mari aggere ac molibus
46. his /oppidi moenibus/ adaequatis
47. /magno numero navium/ adpulso
48. magnis aestibus,
49. raris ac prope nullis portibus
50. Compluribus expugnatis oppidis
51. captis oppidis
52. turribus autem excitatis
53. navigio remis incitato
54. Quibus abscisis
55. his ereptis
56. Deiectis, [ut diximus], antemnis,
57. expugnatis compluribus navibus
58. conversis (in eam partem) navibus
59. quibus amissis
60. omni senatu necato
61. productis copiis
62. eo absente
63. oportunitate aliqua data
64. Hâc confirmatâ /opinione timoris/
65. Qua re concessa
66. explorata victoria
67. sarmentis virgultisque collectis
68. Impeditis hostibus (propter ea) [quae ferebant onera]
69. exercitu pulso
70. impedimentis amissis
71. re frumentaria provisa
72. auxiliis equitatuque comparato
73. multis praeterea viris fortibus Tolosa et Carcasone et Narbone, [quae sunt /civitates Galliae provinciae/ ^finitimae his regionibus,^] nominatim evocatis
74. /Cuius adventu/ cognito
75. magnis copiis coactis, equitatuque, [quo plurimum valebant,]
76. equitatu suo pulso
77. insequentibus nostris
78. adulescentulo duce
79. /Quorum magno numero/ interfecto
80. Quibus fortiter resistentibus
81. eruptione temptata
82. cuniculis (ad aggerem vineasque) actis
83. Qua re impetrata
84. (in eam rem) /omnium nostrorum~/ intentis /~animis/
85. eo interfecto
86. clamore (ab /ea parte munitionis/) sublato
87. Armis obsidibusque acceptis
88. Hâc rê (ad consilium) delatâ
89. productis omnibus copiis
90. duplici acie instituta
91. auxiliis (in mediam aciem) coniectis
92. obsessis viis
93. commeatu intercluso
94. Hoc consilio probato (ab ducibus),
95. productis Romanorum copiis
96. Hac re perspecta
97. omnibus cupientibus
98. multis telis coniectis
99. lapidibus telisque subministrandis
100. (ad aggerem) caespitibus comportandis
101. circumitis /hostium castris/
102. eductis iis cohortibus [quae |praesidio castris relictae| intritae (ab labore) erant,]
103. longiore itinere circumductis,
104. /omnium oculis mentibusque/ (ad pugnam) intentis
105. his prorutis
106. clamore (ab ea parte) audito
107. redintegratis viribus
108. desperatis omnibus rebus
109. (ex /milium L numero/), [quae (ex Aquitania Cantabrisque) convenisse constabat,] vix quartâ parte relictâ
110. Hâc auditâ pugnâ
111. omni Gallia pacatâ
112. dispersis (in opere) nostris
113. compluribus interfectis
114. magno spatio paucis diebus confecto
115. vastatis /omnibus eorum agris/
116. vicis aedificiisque incensis
1. [quod iussi sunt] faciunt, ac subito \omnibus portis eruptione facta\ {NEQUE COGNOSCENDI [quid fieret] NEQUE sui COLLIGENDI~} hostibus {~facultatem} relinquunt.
2. (Ab his) fit /initium RETINENDI Silii atque Velanii,/ {quod (per eos) suos~ se ~obsides, [quos Crasso dedissent,] recuperaturos existimabant.}
3. (In quos) EO GRAVIUS Caesar VINDICANDUM statuit [QUO DILIGENTIUS (in reliquum tempus) (a barbaris) /ius legatorum/ conservaretur.]
4. /Causa MITTENDI/ fuit {quod iter (per Alpes), [quo (magno cum periculo) (magnisque cum portoriis) mercatores ire consuerant,] patefieri volebat.}
5. /magnaque praeterea multitudo~/ undique (ex Gallia) /~perditorum hominum latronumque/ convenerat, quos /spes PRAEDANDI studiumque BELLANDI/ (ab /agri culturâ/ et cotidiano labore) revocabat.
6. /quarum rerum omnium~/ nostris navibus /~casus/ erat EXTIMESCENDUS.
7. [Cum hic (in duas partes) flumine divideretur,] /alteram partem eius vici/ Gallis (ad HIEMANDUM) concessit, alteram vacuam |(ab his) relictam| cohortibus attribuit.
8. [Qui ubi (pro perfuga) (ad eos) venit,] /timorem Romanorum/ proponit, [quibus angustiis ipse Caesar (a Venetis) prematur] docet, neque longius abesse [quin proxima nocte Sabinus clam (ex castris) exercitum educat et (ad Caesarem) (auxilii FERENDI causa) proficiscatur.]
9. [quod ubi auditum est,] conclamant omnes /occasionem negotii bene GERENDI/ AMITTENDAM non esse:
10. [quod ubi Crassus animadvertit,] ^suas copias (propter exiguitatem) non facile diduci,^ ^hostem ET vagari ET vias obsidere ET castris /satis praesidii/ relinquere,^ (ob eam causam) minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, (in dies) /hostium numerum/ augeri, ^non CUNCTANDUM existimavit [quin pugnâ decertaret.]^
11. \Brevi spatio interiecto\, {vix ut ^iis rebus [quas constituissent] CONLOCANDIS atque ADMINISTRANDIS^ tempus daretur,} hostes (ex omnibus partibus) \signo dato\ decurrere,
12. \Compluribus expugnatis oppidis\ Caesar, [ubi intellexit frustra tantum laborem sumi NEQUE /hostium fugam/ \captis oppidis\ reprimi NEQUE iis noceri posse,] statuit EXPECTANDAM classem.
13. \Hac re perspecta\ Crassus, [cum sua cunctatione atque /opinione timoris/ hostes nostros milites {alacriores (ad PUGNANDUM)} effecissent atque /omnium voces/ audirentur expectari diutius non oportere quin (ad castra) iretur, |cohortatus suos| \omnibus cupientibus\ (ad /hostium castra/) contendit.
14. \His nuntiis acceptis\ Galba, {[cum NEQUE /opus hibernorum/ munitionesque ^plene essent perfectae^ NEQUE (de frumento reliquoque commeatu) ^satis esset provisum^] [quod \deditione facta\ \obsidibusque acceptis\ nihil (de bello) TIMENDUM existimaverat,]} \consilio celeriter convocato\ ^sententias exquirere coepit.^
15. Eodem fere tempore Publius Crassus, [cum (in Aquitaniam) pervenisset,] {quae pars, [ut ante dictum est,] ET /regionum latitudine/ ET /multitudine hominum/ /tertia pars Galliae/ est AESTIMANDA,} [cum intellegeret] (in iis locis) sibi bellum GERENDUM [ubi paucis ante annis L.Valerius Praeconinus legatus \exercitu pulso\ interfectus esset] atque [unde L.Manlius proconsul \impedimentis amissis\ profugisset,] non mediocrem sibi diligentiam ADHIBENDAM intellegebat.
16. ac NON MODO defesso ^(ex pugna) EXCEDENDI,^ SED NE saucio QUIDEM ^eius loci [ubi constiterat] RELINQUENDI^ ac ^sui RECIPIENDI^ facultas dabatur.
17. Erant /hae difficultates belli GERENDI/ [quas supra ostendimus,]
18. Huc magno cursu contenderunt, [ut /quam minimum spatii/ (ad se COLLIGENDOS ARMANDOSQUE) Romanis daretur,]
19. Huic permisit, [si opus esse arbitraretur,] [uti (in his locis) legionem (HIEMANDI causa) conlocaret.]
20. Ibi {cum ALII fossas complerent, ALII \multis telis coniectis\ defensores (vallo munitionibusque) depellerent, auxiliaresque, [quibus (ad pugnam) non multum Crassus confidebat,] \lapidibus telisque SUBMINISTRANDIS\ et \(ad aggerem) caespitibus COMPORTANDIS\ /speciem atque opinionem pugnantium/ praeberent,} [cum item (ab hostibus) constanter ac non timide pugnaretur |telaque ^(ex loco superiore) missa^| non frustra acciderent,] equites \circumitis /hostium castris/\ Crasso renuntiaverunt non eâdem esse diligentiâ (ab decumana porta) castra munîta facilemque aditum habere.
21. Id (aliquot de causis) acciderat, [ut subito Galli /belli RENOVANDI legionisque OPPRIMENDAE consilium/ caperent:]
22. Id (ea de causa) faciebat {quod (cum /tanta multitudine hostium/), praesertim \eo absente\ [qui /summam imperii/ teneret,] nisi aequo loco aut \oportunitate aliqua data\ legato DIMICANDUM non existimabat.}
23. Ita \commutata fortuna\ eos [qui (in /spem POTIUNDORUM castrorum/) venerant] |undique circumventos| intercipiunt,
24. Itaque [cum intellegeret ^omnes fere Gallos novis rebus studere et (ad bellum) mobiliter celeriterque excitari,^ ^omnes autem homines naturâ libertati studere^ et ^condicionem servitutis odisse,^ [prius quam plures civitates conspirarent,] ^PARTIENDUM sibi ac latius DISTRIBUENDUM exercitum putavit.^
25. Nam [UT (ad bella SUSCIPIENDA) /Gallorum~/ alacer ac promptus est /~animus,/] SIC {mollis ac minime resistens (ad calamitates FERENDAS)} /mens eorum/ est.
26. naves totae factae (ex robore) (ad quamvis vim et contumeliam PERFERENDAM);
27. primum, {quod legionem neque eam plenissimam \detractis cohortibus duabus\ et \compluribus singillatim, [qui (commeatûs PETENDI causa) missi erant,] absentibus\ ^(propter paucitatem) despiciebant;^}
28. Quae quidem res (ad negotium CONFICIENDUM) maximae~ fuit ~oportunitati:
29. Quintum Titurium Sabinum legatum (cum legionibus tribus) (in Venellos, Coriosolites Lexoviosque) mittit, [qui eam manum DISTINENDAM curet.]
30. Sabinus ^idoneo omnibus rebus^ loco castris sese tenebat, [cum Viridovix (contra eum) /duorum milium spatio/ consedisset cotidieque \productis copiis\ /PUGNANDI potestatem/ faceret,] [ut iam NON SOLUM hostibus (in contemptionem) Sabinus veniret, SED ETIAM /nostrorum militum vocibus/ non nihil carperetur;
31. summaque erat vasto atque aperto mari, \magnis aestibus,\ \raris ac prope nullis portibus\ /difficultas NAVIGANDI./]
altissimis montibus
flumine
vallo fossâque
/obsidum nomine/
/multitudine armatorum/
isdem itineribus
integris viribus
/diuturnitate pugnae/
integris viribus
Nervico proelio
compluribus vulneribus
alio consilio
/frumenti commeatusque inopiâ/
/scientiâ atque usu rerum nauticarum/
(communi consilio)
maiore spê
/naturâ loci/
aestuariis,
navibus
pedestribus copiis
pedibus
/horarum duodecim spatio,/
utraque re
aggere ac molibus
suis fortunis
/isdem opportunitatibus loci/
tempestatibus
vasto atque aperto mari,
clavis ferreis
digiti pollicis crassitudine;
ferreis catenis
velis
/una celeritate et pulsu remorum/
copulis
Rostro
uno tempore
summa vi
fugâ
/noctis interventu/
Quo proelio
his paucis diebus
^idoneo omnibus rebus^ loco
castris
/duorum milium spatio/
/nostrorum militum vocibus/
aequo loco
magnis praemiis pollicitationibusque
proxima nocte
magno cursu
duabus portis
/oportunitate loci,/
/hostium inscientiâ ac defatigatione,/
/virtute militum/
/superiorum pugnarum exercitatione,/
integris viribus
uno tempore
Eodem fere tempore
/regionum latitudine/
/multitudine hominum/
paucis ante annis
superioribus victoriis
multis locis
/diligentiâ nostrorum/
his rebus
naturâ loci
manû
paucis diebus
/Quorum adventu/
/consuetudine populi Romani/
commeatibus
infirmiores animo
sua cunctatione
/opinione timoris/
eâdem
diligentiâ
magnis praemiis pollicitationibusque
apertissimis campis
multâ nocte
Eodem fere tempore
LONGE ALIA ratione
impeditioribus locis
Reliquis deinceps diebus
Incredibili celeritate
paucis diebus
/continuatione imbrium/
1. parte equitatûs
2. finibus Allobrogum
3. Causa mittendi
4. castellisque compluribus eorum
5. eius legionis cohortibus
6. vico Veragrorum
7. alteram partem eius vici
8. dies hibernorum complures
9. belli renovandi legionisque opprimendae consilium
10. iniquitatem loci
11. opus hibernorum
12. tantum repentini periculi
13. multitudine armatorum
14. rei eventum
15. quaecumque pars castrorum
16. diuturnitate pugnae
17. quarum rerum nihil
18. primi pili centurio
19. tribunus militum,
20. vir ET consilii magni ET virtutis,
21. omnem spem salutis
22. spem potiundorum castrorum
23. hominum milibus amplius triginta,
24. frumenti commeatusque inopiâ
25. omnibus eius vici aedificiis
26. Eius belli causa.
27. inopia frumenti
28. tribunosque militum complures
29. Huius civitatis auctoritas
30. regionum earum,
31. scientiâ atque usu rerum nauticarum
32. magno impetu maris
33. initium retinendi Silii atque Velanii,
34. Horum auctoritate
35. Gallorum consilia,
36. Romanorum servitutem
37. flumine Ligeri
38. anni tempus
39. magnitudine periculi
40. usum navium
41. naturâ loci
42. hae difficultates belli gerendi
43. iniuria retentorum equitum Romanorum,
44. tot civitatum coniuratio,
45. magno numero equitatûs
46. situs oppidorum
47. horarum duodecim spatio,
48. oppidorum oppugnatio
49. magnitudine operis
50. oppidi moenibus
51. magno numero navium
52. cuius rei summam facultatem
53. isdem opportunitatibus loci
54. magnam partem aestatis
55. difficultas navigandi.
56. ipsorum naves
57. vada ac decessum aestûs
58. magnitudinem fluctuum tempestatumque
59. digiti pollicis crassitudine;
60. inopiam lini
61. eius usûs inscientiam
62. eius modi congressus
63. una celeritate et pulsu remorum
64. loci naturâ
65. vi tempestatum
66. quarum rerum omnium casus
67. circiter CCXX naves eorum
68. omni genere armorum
69. quam rationem pugnae
70. altitudo puppium
71. absimili formâ muralium falcium.
72. omnis usus navium
73. conspectu Caesaris atque omnis exercitûs
74. noctis interventu
75. solis occasum
76. bellum Venetorum totiusque orae maritimae
77. omnes etiam gravioris aetatis
78. aliquid consilii aut dignitatis
79. navium quod ubique fuerat]
80. ius legatorum
81. fines Venellorum
82. summam imperii (earum omnium civitatum)
83. spes praedandi studiumque bellandi
84. agri culturâ
85. duorum milium spatio
86. pugnandi potestatem
87. nostrorum militum vocibus
88. tantamque opinionem timoris
89. vallum castrorum
90. opinione timoris
91. timorem Romanorum
92. superiorum dierum Sabini cunctatio,
93. perfugae confirmatio,
94. inopia cibariorum,
95. spes Venetici belli,
96. fossas Romanorum
97. Locus castrorum
98. quam minimum spatii
99. oportunitate loci,
100. hostium inscientiâ ac defatigatione,
101. virtute militum
102. superiorum pugnarum exercitatione,
103. NE unum QUIDEM nostrorum impetum
104. magnum numerum eorum
105. Sabini victoriâ
106. Gallorum animus,
107. mens eorum
108. regionum latitudine
109. multitudine hominum
110. tertia pars Galliae
111. civitates Galliae provinciae
112. Sotiatium fines
113. Cuius adventu
114. Quorum magno numero
115. oppidum Sotiatium
116. cuius rei longe peritissimi
117. omnium nostrorum animis
118. parte oppidi
119. summam imperii
120. hominum memoriâ
121. ea parte munitionis
122. eâdem deditionis condicione
123. fines Vocatium et Tarusatium
124. citerioris Hispaniae
125. Quorum adventu
126. hominum multitudine
127. summamque scientiam rei militaris
128. consuetudine populi Romani
129. inopiam rei frumentariae
130. opinione timoris
131. hostium castra
132. speciem atque opinionem pugnantium
133. hostium castris
134. equitum praefectos
135. hostium castris
136. omnium oculis mentibusque
137. hostium castris
138. quid rei
139. spe victoriae
140. milium L numero
141. maxima pars Aquitaniae
142. anni tempore
143. quarum initium silvarum
144. omnibus partibus silvae
145. eius modi tempestates
146. continuatione imbrium
147. omnibus eorum agris
148. magnaque praeterea multitudo perditorum hominum latronumque
(participle-forms capitalized)
1. POSITUS (in valle) \non magna adiecta planitie\
2. (ab his) RELICTAM
3. (ab se~) liberos ~ABSTRACTOS
4. omnia fere superiora loca
5. /multitudine armatorum/ COMPLETA
6. non nullae eius modi sententiae
7. NUDATA defensoribus
8. DEFESSI proelio
9. undique CIRCUMVENTOS
10. maxime /frumenti commeatusque inopiâ/ PERMOTUS
11. proximus mare Oceanum
12. ^/Horum auctoritate/^ finitimi ADDUCTI,
13. Omni ora maritima celeriter (ad suam sententiam) PERDUCTA
14. FACTA (post deditionem),
15. POSITA (in extremis lingulis promunturiisque)
16. /magnitudine operis/ forte SUPERATI,
17. {ex ^pedalibus (in altitudinem) trabibus^}, CONFIXA
18. (pro funibus) ferreis catenis REVINCTAE;
19. paratissimae atque /omni genere armorum/ ornatissimae
20. PROFECTAE (ex portu)
21. nostris adversae
22. MISSA (a Gallis)
23. PRAEPARATA (a nostris),
24. praeacutae INSERTAE
25. ADFIXAEQUE longuriis,
26. nullum paulo fortius FACTUM
27. singulas nostri CONSECTATI
28. idoneum quendam hominem et callidum
29. His rebus ADDUCTI
30. suos HORTATUS
31. Quos IMPEDîTOS ^integris viribus milites nostri CONSECUTI^
32. CONSECTATI paucos,
33. (in itinere) agmen nostrum ADORTI
34. nostros disiectos ADORTI
35. superioribus victoriis FRETI
36. CONFECTI vulneribus
37. arma tradere IUSSI
38. eruptionem facere CONATUS
39. REPULSUS (in oppidum)
40. ET naturâ loci ET manû MUNITUM
41. COHORTATUS suos
42. telaque ^(ex loco superiore) MISSA^
43. /equitum praefectos/ COHORTATUS,
44. praesidio castris RELICTAE
45. undique CIRCUMVENTI
46. Quos apertissimis campis CONSECTATUS
47. /anni tempore/ CONFISAE,
48. ARBITRATUS id bellum celeriter confici posse
49. longius impeditioribus locis SECUTI
50. IMPEDITOS (in agmine) et (sub sarcinis)
51. mollis ac minime RESISTENS (ad calamitates ferendas)
(propter paucitatem) despiciebant;
plene essent perfectae
satis esset provisum
sententias exquirere coepit.
/rei eventum/ experiri
castra defendere.
iis rebus [quas constituissent] conlocandis atque administrandis
fieri /~nihil/ poterat,
(ex pugna) excedendi,
eius loci [ubi constiterat] relinquendi
sui recipiendi
vallum scindere et fossas complere coepissent,
Publius Sextius Baculus, /primi pili centurio/,
saepius fortunam temptare
eas quoque nationes adire
regiones cognoscere
(in Britanniam) navigare
eo mari uti
/Horum auctoritate/
/Romanorum servitutem/ perferre
suos recuperare,
naves interim longas aedificari
remiges (ex provincia) institui,
nautas gubernatoresque comparari
bellum parare
maxime ea [quae (ad /usum navium/) pertinent] providere
(Pedestria~) esse (~itinera) concisa aestuariis,
navigationem impeditam (propter /inscientiam locorum/ /paucitatemque portuum/)
omnes fere Gallos novis rebus studere et (ad bellum) mobiliter celeriterque excitari,
omnes autem homines naturâ libertati studere
condicionem servitutis odisse,
partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit.
proximi flumini Rheno
pedibus aditum
semper /horarum duodecim spatio,/
suis fortunis desperare
(ad hunc modum) factae armataeque erant:
carinae aliquanto planiores
prorae admodum erectae
[ad /magnitudinem fluctuum tempestatumque/] accommodatae;
pedalibus (in altitudinem) trabibus
clavis ferreis /digiti pollicis crassitudine;/
regi velis non satis commode
Rostro enim noceri
Gallicis navibus
(ab exercitu) tenebantur.
transcendere (in hostium naves)
fugâ salutem petere
tanta subito malacia ac tranquillitas
idoneo omnibus rebus
acclivis circiter passus mille.
integris viribus milites nostri consecuti
finitimae his regionibus,
perspici cuperent;
(a Crasso) impetravit.
legatos quoqueversus dimittere,
omnes annos
/summamque scientiam rei militaris/ habere
suas copias (propter exiguitatem) non facile diduci,
hostem ET vagari ET vias obsidere ET castris /satis praesidii/ relinquere,
non cunctandum existimavit [quin pugnâ decertaret.]
se recipere coepissent,
(ex loco superiore) missa
acrius impugnare coeperunt.
fugâ salutem petere
LONGE ALIA ratione AC reliqui Galli
bellum gerere
silvas caedere instituit,
inermibus imprudentibusque militibus
diutius (sub pellibus)
This material is made freely available for non-commercial educational use. Last edited: April 27, 2005. For further information, preface to the series, revisions, updates, and related materials, see Latin Teaching Materials at Saint Louis University.
